Legenda (kira-kira 2000 tembung)

Ing kutha Kelm ing sacedhake lapangan uyah, wong-wong padha madhangi lawang omahe nganggo barang sing sepi. Ora nganggo lampu, ora nganggo obor—karo obor kakehan padhang kanggo gang sempit—nanging nganggo watu cilik sing padhang lan wis anget ing tangan, banjur diselehake ing jejere lawang kaya ngucapake, Tentrem mlebu, tentrem metu. Wong lelungan mesem nalika ndeleng, amarga watu-watu kuwi tegese ana wong ing njero omah sing eling sepira angel dalan. Wong-wong nyebut watu-watu kuwi “lentera sepi.” Bocah-bocah ngerti kanthi jeneng liya: white agates, sing katon kaya mangsa adhem sing lagi ambegan alus.

Cerita lawas kandha yen adat iki diwiwiti nalika mangsa adhem sing ana telulas angin, nalika dalan gunung kunci kaya cangkem sing kenceng lan karavan ora teka. Kelm urip manut irama perdagangan—uyah menyang siji arah, jeruk menyang arah liyane, lan crita ngalir loro-lorone. Tanpa karavan, pasar dadi sepi kaya sup peziarah. Tukang roti wiwit ngukur roti kanthi serius kaya hakim. Wong-wong ngomong luwih cepet lan luwih kasar, amarga keluwen nggawe emosi cepet panas kaya es sing nyepetake dina. Yen sendok tabrakan banter ing cangkir tangga, kaya ngina. Angin nggawa pinggiran tembung-tembung kuwi lan mbalekake menyang pasuryan.

Ana sawijining juru tulis jenenge Mira, sing nyimpen bebener cilik kutha ing peti cedar sing retak: lair, utang, lan lagu-lagu janji lawas. Dheweke bisa niru surat kaya manuk pipit nggambar garis ing udara, pasti lan cepet. Nanging nalika ngomong, tembung-tembunge metu kaya saben suku kata nyoba es kali—ati-ati, siji sikil, banjur liyane. “T-tetep,” ujare nalika pelanggan arep lunga sadurunge mbayar. Wong-wong seneng karo dheweke. Dheweke duwe cara ngrungokake sing nggawe tembung wong liya luwih apik ing kupinge. Mira manggon piyambakan ing kamar ndhuwur apotek, karo jendhela sing ngidini cahya rembulan mung sak tangan ing wengi paling apik.

Ing dina kapitu saka telulas angin, ana wong anyar teka saka dataran rendah, mlaku mlengkung liwat kutha kaya jahitan sing digawe jarum kesel. Dheweke nggawa tas watu lan ambune lempung kali. Jenenge, nalika ditawakake marang wong-wong, yaiku Yun. “Lapidary,” ujare, sing ing Kelm tegese wong sing mulang watu carane ngelingi rai paling apik. Dheweke teka kanggo barter obsidian, nanging dalan gunung wis kunci kaya lawang sing mung krungu klik sepisan.

Wengi kuwi ana prahara ing omah umum—prahara babagan apa kudu ngirim rombongan menyang dalan gunung nganggo tali lan pangajab, utawa kudu meneng lan mangan lentil karo ajining diri. Tukang roti ngetokke papan panggangan; gembala kandha gunung iku goroh; tukang tembikar kandha panci ora bisa nyimpen sup sing ora ana. Yen swara padha munggah bebarengan, bebener kerep kudu ngadeg ing kursi supaya krungu. “Ayo aku ngomong,” Mira nyoba, nanging swarane kaya manuk cilik ing cerobong.

Yun weruh. Dheweke duwe mripat sing nyapu ruangan kaya tangan nyapu permukaan tong: golek apa sing bisa tumpah. Dheweke njupuk saka tas, njupuk white agate cilik, lan nyelehake ing telapak tangan Mira. Watu kuwi adhem kaya banyu seger. “Watu kaya iki ngelingi mangsa semi,” ujare alon. “Nalika ambegan tipis, gendhong lan bayangake banyu milih dalan sing paling sepi mudhun.” Mira ndeleng ngisor. Watu cilik kuwi katon nglumpukake cahya kaya mangkok nglumpukake sup—ora padhang, mung ana kanthi tenang.

Dheweke ngangkat watu cedhak gulu. “K-kanca,” ujare, lan gagap kuwi nyebar kaya kain tipis ing meja—ana nanging ora ngganggu. “Dalan gunung ora bakal mbukak mung amarga kita mbrontak. Bakal mbukak kanggo wong sing ngomong cetha siji lan sijine. Yen lunga, lunga kanthi sabar. Yen ngenteni, ngenteni kanthi grapyak.” Dheweke rumangsa tembung teka siji-siji, kaya rombongan kewan sing mlaku pas ing jejak pungkasan. Ruangan dadi luwih sepi, lan ora mung amarga wong seneng karo dheweke. Wong-wong kesel dadi rame tanpa asil.

Ana rencana cilik kaya cangkir: enem sukarelawan munggah esuk, nggawa tali, watu sup, lan pitutur lapidary. Mira bakal lunga kanggo nyatet—jeneng, kahanan, jarak, bebener cilik sing dibutuhake mengko nalika kesel lan ana sing kandha, “Kita kesasar,” lan buku kandha, “Durung.” Yun njaluk melu, nanging tukang roti, ndeleng mlaku mlengkung, nggeleng. “Kita butuh tanganmu ing kene. Wong-wong pecah gelas yen wedi.” Yun ngangguk kaya wong diwenehi lagu sing wis ngerti.

Panjatane dadi pelajaran carane gunung bisa ngomong ora. Kaping pisan angin nyoba mbukak jaket. Kaping loro es sing katon kaya watu nganti sampeyan ngangkat bobotmu. Kaping telu kabut putih sing ngleboni jarak lan ngiket swara. Saben wektu, Mira rumangsa panik kaya kumis kéwan nyentuh. Saben wektu, dheweke nyentuh white agate ing kerah, sing wis anget pas karo pikirane sing tenang. “Sikil kiwa, sikil tengen,” ujare banter, ora amarga liyane butuh, nanging amarga gunung ngrungokake swara lan sepatu.

Ing tengah dina, padha nemokake karavan pisanan, ditumpuk ing pinggir dalan sing mlengkung kaya kucing turu. Ora ana sing mati, nanging pangarep-arep wis dadi es tipis ing pinggir. Kepala karavan, wanita jenenge Asha sing ngiket rambute kaya tali kandel kanggo ngiket mega, angguk tanpa mesem. “Rong gerobak bakal obah,” ujare, “yen kita bisa nemokake dalan ing ngisor kabut iki.” Dheweke maksud kabut. Iku kaya makhluk sing mikir ing dalan gunung.

“Kita ora bisa ngenteni srengenge,” ujare salah siji kanca Mira. “Kita bakal beku dadi patung.” Mira nutup mripat lan pencet watu. Rasané kaya kenangan teh ing esuk sing adhem: uap sing ora nyepetake, anget sing ora debat. Dheweke mbukak mripat lan ndeleng lentera kaca sing digantung ing tiang. Obor ing njero kobong kanthi yakin, nanging kabeh ing njaba kaca dadi abu-abu samar. Dheweke mlaku menyang lentera lan nyelehake white agate cedhak. Cahya lentera dadi alus, lan sing biyen padhang dadi sepi sing amba lan alus. Kabut ora seneng swara banter; nanging sabar karo sepi. Pinggiran katon—pundhak watu ana, garis salju ana. “Kaya cahya rembulan,” Asha ngendika. “Lentera sepi.”

Padha mlaku ing sepi kuwi—lentera, watu, langkah, ambegan. Mira njaga agate lan ngidini obor njupuk ketenangan. Prosesi padha kaya ukara sing dipisah koma kanthi ati-ati. Kaping pindho padha mandheg nalika gunung padha debat lan nyelehake salju anyar kanggo negesake. Kaping pindho dalan katon kanthi kedermawanan, kaya ngucap, Ya wis, yen kowe kudu. Ing wayah sore, padha ngliwati karavan loro belokan, cukup kanggo mbukak dalan. Dalan gunung ora seneng. Gunung iku wong sing isin. Nanging dalan maju katon ramah kaya watu.

Wengi kuwi padha kemah ing sangisore watu sing wis nglumpukake ambegan puluhan taun. Mira lungguh dhewe lan nulis. Salju wiwit tiba maneh kanthi tenang kaya akuntan. Asha melu lan nunjuk watu putih ing tangan Mira. “Kowe nyekel kaya janji.” Mira mesem. “Watu iki nahan aku nalika aku nyoba ngliwati basa dhewe.” Asha ngguyu alus. “Mula kowe wis nemokake kewan langka. Aku butuh siji kanggo ngendhaleni emosi.” Dheweke crita cekak babagan dalan: pedagang sing goroh, jaran sing ora gelem nyabrang jembatan kosong, lan bocah sing seneng ngrungokake watu. Nalika Asha rampung, dheweke nyentuh agate nganggo driji kaya wong nyentuh pinggir lonceng kanggo ngrasa swara sawise ilang.

Sadurunge esuk, angin bali: ora swara peluit kaya dolanan, nanging swara bass kaya botol gedhe sing ditiup. “The Throat,” ujare wong lokal, lan ora ana sing njaluk cathetan. Watu sing dadi atap kemah nggero alus lan ngetokake janggut es. “Kita kudu lunga,” ujare Asha, “sadurunge The Throat nelpon sedulur-sedulure.” Padha lunga maneh, karo lentera lan watu. Nanging The Throat duwe trik. Dheweke ngirim salju tipis kaya tulisan ing dalan. Padha ngetutake rong ukara salah sadurunge Mira rumangsa rambut ing lengane kaku kaya pitakon. “Tahan,” ujare. Dheweke ngangkat white agate dhuwur lan miringake. Cahya lentera dadi luwih alus lan nuduhake pundhak watu sing dipotong ing watu, ing ngendi dalan asli mlengkung kaya kanca isin.

Padha tekan panggonan paling sempit ing tengah esuk, panggonan sing diarani Jembatan Gema. Iku dudu jembatan, nanging luwih isin: mung saran pinggir watu. Ing sisih kiwa, gunung ngluncurake air beku; ing sisih tengen, lali dadi gunung lan tiba. Ana sepi sing kaya kéwan gedhe mutusake apa seneng karo kowe utawa ora. Jembatan kuwi duwe sepi kaya ngono. Wong-wong padha bisik-bisik amarga swarane dhewe kaya tamu sing ora becik.

“Tali,” ujare Asha, lan padha ngiket siji lan sijine kaya manik-manik ing tali. Gerobak pisanan kudu dibongkar lan digawa kanthi alon kaya pangajab. Mira lunga dhisik bareng Asha karo lentera lan watu, nemokake yen wedi nduweni akeh kantong lan wis nyelehake kejutan cilik ing kabeh. Ing tengah dalan, The Throat ngetokake swara lan nemokake dheweke ing tengah langkah. Gerobak miring. Wong ing mburi ngomong tembung sing ana telu suku kata lan gramatika penyesalan. Rahang Asha kenceng. “Delengen aku,” ujare marang Mira. “Omong karo aku. Apa wae.”

Mira banjur ngomong. Ora pandhuan—iku bakal kaku kaya roti sing ora enak—nanging crita sing wis diceritakake ibune babagan kali sing alon tekan segara, amarga seneng desa-desa ing dalan lan ora pengin kasar. Nalika ngomong, dheweke njaga white agate kanthi pas, ngidini obor nggawe lingkaran sepi. Gerobak mandheg miring. Kaping pisan, kaping pindho, kaping telu padha tetep ing panggonan nalika The Throat nyurung punggung. Lan nalika pungkasane nyabrang, sepi ing sisih liya owah pikiran lan dadi kanca.

Padha mbaleni tari nganti sore. Ing nyabrang pungkasan, white agate wis anget nganti katon urip, sing ora ana sing nyebut supaya watu ora isin. Nalika gerobak pungkasan ngadeg ing lemah sing ora debat, ana sing ngguyu kaya kendi kosong nemokake banyu. Asha nyelehake bathuke ing tiang lentera banjur, kanthi impulsif, ing watu ing tangan Mira. “Kita duwe utang pesta,” ujare, “nanging Kelm wis lali carane nganakake.” Mira nggeleng. “Gawa pari. Critakake crita sing bener marang kutha. Kuwi wis cukup dadi pesta.”

Turun gunung ora gampang, nanging angel wis dadi biasa, lan barang biasa luwih ora medeni tinimbang sing luar biasa. Padha mlebu Kelm nalika sore rong dina mengko. Tukang roti nangis kanthi cara sing cukup ajeg kanggo dadi uap. Apotek ngetokke lawang kaya drum kanggo keberuntungan. Yun lapidary wis ngenteni karo ketel lan enem cangkir lan mesem sing katon kaya digawé angin banjur dipoles sabar. Wong-wong padha kumpul ora amarga tanduk muni, nanging amarga nalika siji wong ngadeg kaya atine lagi lungguh, liyane pengin ngerti sebabe.

Ana cara kutha ambegan nalika eling awake dhewe. Kowe bisa krungu ing engsel lawang, ing dhuwit receh sing muni kaya lonceng tinimbang peringatan, ing pitakon turu bayi sing ora ana sing buru-buru mangsuli. Kelm ambegan kaya ngono. Asha nyritakake crita kaya wong nyritakake panganan sing dipangan ing dina angel: karo rasa seneng kanggo uap lan alus kanggo kerak. Dheweke nyritakake lentera lan watu. Dheweke nuduhake white agate, lan kabeh padha maju kaya watu kuwi bisa menehi posisi sing luwih apik. “Iki nggawe cahya tumindak,” ujare. “Iki njaluk dadi janji tinimbang pamer.” Wong akeh padha gumun. Sawetara angguk kaya wong wis nemokake jeneng sing migunani kanggo rasa apik.

Banjur Yun ngadeg, amarga rasa hormat kadhang-kadhang duwe sikil sadurunge kita bisa mandhegake. Dheweke ngurmati Mira lan wong akeh. “Watu njupuk watake saka masa cilik,” ujare. “White agate lair nalika banyu milih sabar—tetes, istirahat, ngambang, istirahat—nganti kabeh sinau nyebarake cahya kaya pikir sing apik. Ing omahku, nalika butuh keberanian sing ora medeni jaran, kita nyekel siji kaya iki lan ngelingi irama mangsa semi. Aku wis nggawe praktik cilik menehi watu kaya ngono marang wong sing swarane luwih migunani tinimbang banter.” Dheweke ndeleng Mira lan mesem. “Kowe weruh asilé.”

Mira, sing luwih seneng munggah dalan gunung maneh tinimbang dipuji ing umum, ngangkat watu supaya lentera bisa ndeleng. Watu kuwi ora padhang; kuwi ora tugase. Koyo potongan rembulan sing sinau andhap asor. “Aku bakal mbalekake menyang dalan,” ujare. Gumuruh mlaku liwat wong akeh kaya tali dipetik. Dheweke rumangsa pitakon lan nambah, “Ora kanggo ilang. Kanggo ngidini nindakake apa sing wis ditindakake kanggo kita—bola-bali.” Banjur dheweke nerangake gagasan cilik sing cukup kanggo saku: saben omah bakal nyimpen white agate ing jejere lawang. Nalika wong lelungan teka, kedinginan utawa nesu, tuan omah bakal nyelehake watu anget ing telapak tangan sak suwene, kaya menehi banyu utawa roti. Nalika ana sing kudu nyabrang dalan gunung, kutha bakal ngutangake watu lan ngarepake bali, sing wis dipoles kanthi rasa syukur.

“Kita ora kabeh bisa mlebu gunung,” ujare, “nanging kita kabeh bisa nggawe lawang luwih gampang dilalui.”

Kelm nampa adat iki kaya wis ngenteni ing laci karo kain meja sing apik. Yun mulang bocah-bocah carane mbedakake white agate saka kaca (kaca duwe kapercayan enom; agate duwe kapercayan tuwa). Tukang roti nyelehake loro watu ing panggangan lan ngaku roti luwih sopan; bener utawa ora, ora ana sing pengin debat karo wong sing papan panggang bisa dadi ceramah. Apotek nemokake yen pasien ngomong luwih tenang nalika drijine duwe barang alus lan adhem kanggo nyenengake. Malah gembala, sing temperamene kaya penunjuk angin, wiwit nggawa watu cilik lan nglaporake yen wedhus sing paling nesu, jenenge Clatter, wiwit mlaku kanthi sengaja tinimbang ora sengaja. (Ora ana sing percaya, nanging kabeh seneng.)

Mangsa semi teka, amarga taun angel uga menehi papan, lan dalan gunung mbukak kaya kelopak mata sing sabar. Kelm ora lali mangsa adhem. Wong gampang lali wedi, nanging eling lega kanthi tulisan rasa syukur. Watu putih tetep ana ing jejere lawang. Wong lelungan wiwit nyebut “lentera sepi,” lan jeneng kuwi luwih pas tinimbang pujian. Nalika sampeyan angetake watu nganggo telapak tangan, permukaan menehi cahya sing sumebar, ora cukup kanggo maca, nanging cukup kanggo ngelingi. Bocah-bocah nggunakake minangka alesan kanggo mengetuk saben lawang. “Kita mriksa lentera,” ujare, kaya cahya butuh audit. Mira nggawe bisnis cilik nulis cathetan kanggo diselipake ing ngisor watu: Kanggo sing bakal ngomong sesuk. Kanggo sing mlaku adoh. Kanggo sing kudu nyimpen nesu lan njupuk sup.

Babagan Yun, dheweke ora tau entuk obsidian. Nanging dheweke tetep ing Kelm, mbukak bangku cilik ing ngisor jendhela Mira ing ngendi dheweke motong watu sing mbantu piso ngelingi pinggiran lan ati ngelingi kelembutan. Mlaku mlengkungé saya apik karo cuaca anget, lan apa iku obat utawa rasa syukur, ora ana sing takon. Kadhang kala dheweke lan Mira lungguh ing lawang nalika sore, saben karo secangkir teh thyme apotek, lan ndeleng oval putih cilik ing jejere lawang. “Kowe wis menehi kutha kebiasaan,” ujare kaping pisan. “Kebiasaan iku crita sing kita setuju critakake nganggo tangan.” Mira mesem lan nyentuh watu ing gulu. “Kowe menehi ukara pisanan,” ujare. “Aku mung sinau critakake tanpa kesandung.”

Taun-taun mengko, nalika Mira wis tuwa kaya wong sing wis ngluwihi cangkir favorit, bocah-bocah njaluk crita kaya permen. Dheweke nyritakake ing kumpul mangsa adhem, nalika dalan gunung seneng latihan nutup supaya tetep trampil. Dheweke nyritakake kanthi prasaja, kaya nerangake dalan marang wong sing bisa mlaku. Lan saben wektu, nalika tekan Jembatan Gema lan dorongan The Throat, dheweke ngangkat white agate sing padha—lentera sepi pisanan—lan ruangan dadi tenang banget. Ora amarga wedi. Amarga pangerten. Wong padha ndeleng tangan dhewe kaya mriksa yen tentrem bisa muat ing kana, kaya manuk cilik sing bisa muat ing sarang sing anyar kowe eling nggawe.

Legenda owah kaya legenda biasane. Ing sawetara crita, white agate ngomong; ing liyane, nyanyi nada sing nggawe swara setuju. Sawetara negesake salju mandheg sedhela kanggo ndeleng apa sing bakal kelakon sabanjure. Versi sing disenengi bocah-bocah sing pengin paling saka donya, kandha yen wedhus jenenge Clatter pancen sinau mlaku kanthi sengaja lan banjur nemokake cara nyabrang es nganggo ajining diri lan biskuit. Wong diwasa ngidini iki—mitos butuh papan cukup kanggo biskuit.

Sing ora owah yaiku carane wong nyentuh watu. Padha nindakake sadurunge pidato lan njaluk ngapura, sadurunge lelungan lan bali, sadurunge dina pisanan lan dina pungkasan. Sawetara watu pecah lan ilang lan sawetara dituker kaya tentrem iku mata uang, sing, sejatine, pancen. Peti juru tulis kebak cathetan cilik sing ambune cedar lan sup. Ing tutup, dheweke ukir definisi paling cilik sing ngerti kanggo apa sing wis diajari white agate: Cahya sing ora medeni.

Lan yen kowe menyang Kelm saiki, ing dalan sing lali yen iku dalan saben mangsa adhem, kowe bakal weruh lentera sepi nalika sore. Telapak tangan bakal ngangkat, watu bakal anget, lan ambegan bakal dawa dadi jinis sing nggawe ukara dadi bener. Wong lelungan isih mesem. Bocah-bocah isih mriksa cahya. Tukang roti isih ngaku roti luwih sopan. Lan ing wengi nalika angin nyoba banget ngajak lawang debat karo engsel, kutha njawab nganggo kebiasaan lawas: white agate sing anget ing tangan, diselehake ing lawang kaya janji sing bisa disentuh.

Gunung uga tetep nindakake bagiannya. Isih latihan nutup dalan gunung, amarga gunung ngajeni gravitase dhewe. Nanging kadhang kala, nalika rembulan anyar lan keras kepala lan kabut tumindak kaya paman sing ora nulungi, Jembatan Gema dadi murah ati sedhela. Pinggir dadi luwih amba kaya ambane tembung sing diucapake kanthi alus. Swara botol The Throat mudhun dadi nada sing bisa dilangkahi. Lan yen kaca lentera dadi alus kaya mega putih cilik ngambang, ya, wong tuwa Kelm mung ngangguk. “Iku dalan sing eling dadi tamu,” ujare. Banjur padha nyelehake watu ing lawang, lan turu kaya tentrem iku selimut sing bisa dibagi tanpa njupuk saka wong liya.

Mula legenda rampung kaya wiwitan: nganggo barang sepi sing madhangi lawang. White agate dudu srengenge lan ora kepengin dadi. Iku kenangan banyu lan ambegan sing dipencet dadi watu. Iku cara ngomong, Aku ora bakal nggawe donya luwih padhang tinimbang sing bisa ditahan mripatmu. Iku jeda sing ngidini tembung apik sabanjure teka. Lan yen kowe nggawa siji ing sakumu, kowe bisa nemokake—ora tansah, nanging asring—yen dalan nuduhake pinggiran, omongan milih kebaikan, lan lawang setuju dadi alus loro-lorone. Yen ora, isih dadi watu kuwatir sing apik lan pemberat kertas sing jujur. Nanging umume sing wis nyekel bakal kandha yen dheweke wis weruh lentera dadi luwih sepi lan wengi dadi luwih ramah, sanajan mung kanthi ambegan. Kuwi cukup. Legenda, kaya dalan, dibangun saka cilik-cilik sing cukup.

Ringkesan Siap Bagikan

Wong-wong Kelm slamet saka mangsa adhem sing angel nalika juru tulis Mira nggunakake white agate kanggo nglembutake cahya lentera lan nuntun karavan liwat dalan gunung sing kabut. Watu kuwi njaga omongan, nenangake emosi, lan dadi jimat lawang—“lentera sepi”—sing warga kutha angetake ing telapak tangan lan diselehake ing lawang. Legenda iki mulang yen tentrem bisa dadi cahya, lan kebiasaan prasaja—kaya nyelehake white agate ing lawang—bisa nggawe dalan angel dadi luwih ramah.

(Lan ya, roti pancen luwih sopan. Tukang roti negesake.)